Szczepienie na grypę: skutki uboczne, objawy i powikłania

Typowe objawy po szczepieniu na grypę to bolesność, zaczerwienienie i obrzęk w miejscu wkłucia, czasem ból głowy, ból mięśni, zmęczenie i stan podgorączkowy. Pojawiają się zwykle w ciągu 12 do 24 godzin i ustępują samoistnie po 1 do 2 dni, a odczyn miejscowy utrzymuje się do 3 dni. To nie jest grypa ani powikłanie, tylko oczekiwana reakcja układu odpornościowego na podany antygen. Ciężkie odczyny występują bardzo rzadko.

To pytanie wraca co sezon i zwykle decyduje o tym, czy ktoś się w ogóle zaszczepi. Ktoś pamięta, że po zeszłorocznym szczepieniu bolało go ramię i przez dzień czuł się rozbity, i wyciąga wniosek, że szczepionka go rozłożyła. Ktoś inny słyszał od znajomego, że po szczepieniu zachorował na grypę. Warto rozdzielić trzy rzeczy, które w rozmowach zlewają się w jedno: normalny odczyn poszczepienny, zbieg okoliczności i rzeczywiste powikłanie.

Objawy po szczepieniu na grypę: co jest typowe i jak długo trwa

Objawy miejscowe są najczęstsze i zarazem najbardziej mylące, bo bolące ramię potrafi utrudnić spanie na jednym boku i przez to wydaje się poważniejsze, niż jest. Pomaga prosta rzecz: nie oszczędzaj ręki. Normalne używanie kończyny w kolejnych godzinach po szczepieniu zwykle skraca bolesność, a bezruch ją przedłuża.

Szczepionka na grypę: skutki uboczne po jakim czasie się pojawiają

Odczyny poszczepienne mają dość przewidywalny rozkład w czasie i to jest praktyczna wskazówka przy ocenie, czy to, co czujesz, ma jeszcze związek ze szczepieniem. Reakcje pojawiają się zwykle w ciągu pierwszej doby, najczęściej między 6 a 24 godziną, i wygasają w ciągu następnych dwóch dni. Objawy, które zaczynają się po czterech czy pięciu dniach, w praktyce najczęściej są zwykłą infekcją złapaną niezależnie od szczepienia.

Ta pomyłka jest bardzo częsta jesienią i ma prostą przyczynę. Szczepimy się w sezonie, w którym krąży mnóstwo wirusów oddechowych, a odporność po szczepieniu buduje się dopiero przez 2 do 3 tygodni. Jeśli ktoś zaszczepi się w poniedziałek i zachoruje w czwartek, wirusa złapał najprawdopodobniej jeszcze przed szczepieniem albo tuż po nim, zanim organizm zdążył cokolwiek zbudować.

Czy po szczepionce na grypę można zachorować na grypę

Nie. Szczepionki przeciw grypie dostępne w Polsce są inaktywowane, czyli nie zawierają żywego wirusa zdolnego do namnażania. Nie mogą więc wywołać grypy. To, co część osób opisuje jako grypę po szczepieniu, to albo odczyn poszczepienny trwający dobę lub dwie, albo zwykłe przeziębienie wywołane jednym z kilkuset innych wirusów, przed którymi szczepionka przeciw grypie nie chroni i chronić nie ma.

Warto też pamiętać, że szczepionka zmniejsza ryzyko zachorowania i przede wszystkim ryzyko ciężkiego przebiegu, ale nie daje stuprocentowej gwarancji. Zaszczepiona osoba może zachorować na grypę, zwykle jednak łagodniej i z mniejszym ryzykiem powikłań, takich jak zapalenie płuc.

Czy brak objawów po szczepieniu oznacza, że szczepionka nie działa

Nie. Brak odczynu nie mówi nic o skuteczności. Nasilenie objawów po szczepieniu zależy głównie od indywidualnej reaktywności organizmu, a nie od tego, ile przeciwciał powstanie. Osoba, która nie poczuła zupełnie nic, może wytworzyć równie dobrą odpowiedź jak ktoś, kto przez dobę miał gorączkę. Odwracanie tej zależności, czyli traktowanie złego samopoczucia jako dowodu, że szczepionka zadziałała, jest jednym z częstszych nieporozumień.

Powikłania po szczepieniu na grypę: co naprawdę jest rzadkie

Ciężkie zdarzenia niepożądane po szczepieniu przeciw grypie występują bardzo rzadko i właśnie dlatego warto je opisać konkretnie, zamiast zbywać ogólnikiem. Najpoważniejszą sytuacją nagłą jest reakcja anafilaktyczna. Pojawia się zwykle w ciągu kilkunastu minut od podania i to jest powód, dla którego personel prosi o pozostanie w punkcie szczepień przez około 15 minut, a nie zwykła formalność.

Wymienianym w piśmiennictwie, choć skrajnie rzadkim powikłaniem jest zespół Guillaina i Barrego, opisywany w skali pojedynczych przypadków na milion podanych dawek. Dla porównania warto zestawić to z ryzykiem samej grypy, która u osób starszych i przewlekle chorych prowadzi do hospitalizacji i zapalenia płuc znacznie częściej. Przeciwwskazaniem bezwzględnym do kolejnej dawki jest natomiast przebyta ciężka reakcja anafilaktyczna po poprzednim podaniu szczepionki przeciw grypie.

Osobną kategorią jest sytuacja, w której szczepienie się po prostu odracza. Ostra infekcja z gorączką w dniu szczepienia to powód, żeby przełożyć termin do wyzdrowienia. Zwykły katar bez gorączki zwykle nie jest przeszkodą, ale ostateczną decyzję podejmuje osoba przeprowadzająca badanie kwalifikacyjne na miejscu, bezpośrednio przed podaniem preparatu.

Kiedy skontaktować się z lekarzem po szczepieniu

• Gorączka powyżej 38 stopni utrzymująca się dłużej niż 2 do 3 dni albo narastająca zamiast ustępować.
• Zaczerwienienie i obrzęk ramienia, które powiększają się po 48 godzinach, są gorące i bardzo bolesne.
• Duszność, obrzęk warg, języka lub gardła, pokrzywka na całym ciele, zawroty głowy i osłabienie bezpośrednio po szczepieniu. To sytuacja na numer 112.
• Osłabienie siły mięśni, drętwienie lub mrowienie kończyn pojawiające się w kolejnych dniach.
• Objawy, które nie mieszczą się w opisanym wyżej schemacie czasowym i utrzymują się ponad tydzień.

Jeśli nie masz pewności, czy to, co czujesz, wymaga konsultacji i u kogo jej szukać, pomocne bywa wcześniejsze dopasowanie objawu do właściwej specjalizacji, zanim umówisz wizytę. Przy łagodnych odczynach miejscowych wystarczy zwykle obserwacja i lek przeciwbólowy dostępny bez recepty.

Czy po szczepieniu na grypę można pić alkohol i oddawać krew

Alkohol nie jest formalnym przeciwwskazaniem i nie unieczynnia szczepionki. Praktyczny problem jest inny: kac daje objawy łudząco podobne do odczynu poszczepiennego, czyli ból głowy, osłabienie i nudności, więc w razie gorszego samopoczucia trudno ocenić, co jest czego przyczyną. Rozsądnie jest odpuścić alkohol w dobie po szczepieniu, głównie po to, żeby móc spokojnie zinterpretować własne objawy.

Przy krwiodawstwie zasada jest konkretna. Po szczepionce inaktywowanej, a taka jest szczepionka przeciw grypie, obowiązuje karencja 48 godzin. Jeśli po szczepieniu wystąpiły jakiekolwiek objawy, okres dyskwalifikacji wydłuża się do 7 dni od ich ustąpienia. Ostateczną decyzję i tak podejmuje lekarz kwalifikujący w centrum krwiodawstwa, więc warto zgłosić fakt szczepienia w ankiecie.

Co zrobić, zanim się zaszczepisz

Kolejność bywa zaskoczeniem dla osób, które szczepią się pierwszy raz jako dorosłe. Najpierw potrzebna jest recepta, bo szczepionki przeciw grypie nie kupisz bez niej w żadnej aptece, potem zakup preparatu, a dopiero na końcu kwalifikacja i podanie w punkcie szczepień lub aptece. Receptę może wystawić lekarz podczas teleporady i jest ona ważna 120 dni, więc spokojnie zdążysz dopasować termin szczepienia do swojego kalendarza.

Szczegóły dotyczące ceny, poziomów refundacji i tego, dla kogo szczepionka jest bezpłatna, zebraliśmy na stronie o szczepionce na grypę na receptę. Zasady wspólne dla wszystkich preparatów, w tym HPV, WZW i kleszczowego zapalenia mózgu, opisujemy przy recepcie na szczepionkę. Jeśli mimo szczepienia złapiesz infekcję i zastanawiasz się, czy kaszel wymaga leczenia, przyda się strona o lekach na zapalenie oskrzeli na receptę.

Na koniec jedna rzecz, o której łatwo zapomnieć przy planowaniu terminu. Odporność buduje się 2 do 3 tygodni, a sezon zachorowań w Polsce trwa od października do maja, ze szczytem między styczniem a marcem. Wrzesień i październik to więc moment, w którym warto mieć to już za sobą, a sierpień jest dobrym czasem na samą receptę.