Zapalenie krtani: objawy, chrypka i antybiotyk na receptę

To najczęściej zadawane pytanie i odpowiedź brzmi: prawie nigdy. Ostre zapalenie krtani jest w zdecydowanej większości przypadków wywołane tymi samymi wirusami co przeziębienie, więc antybiotyk nie ma na co działać. Nie jest to jednak wyłącznie argument teoretyczny, bo tę konkretną chorobę przebadano osobno.

Przegląd systematyczny Cochrane poświęcony antybiotykom w ostrym zapaleniu krtani u dorosłych porównał penicylinę V i erytromycynę z placebo. Wniosek jest jednoznaczny: w ocenie obiektywnej, czyli w pomiarach parametrów głosu, antybiotyk nie dawał przewagi nad placebo. Erytromycyna poprawiała subiektywną ocenę głosu po tygodniu i zmniejszała kaszel po dwóch tygodniach, ale autorzy przeglądu wprost napisali, że są to punkty końcowe bez znaczenia klinicznego, bo w tym czasie choroba i tak ustępuje samoistnie. Jakość dowodów oceniono jako niską do bardzo niskiej.

Praktyczny wniosek jest taki, że fraza "3 dniowy antybiotyk na zapalenie krtani", której szuka co miesiąc kilkaset osób, opisuje coś, co nie ma uzasadnienia w danych. Trzydniowy schemat azytromycyny nie skróci wirusowego zapalenia krtani, a doda ryzyko biegunki, wysypki i selekcji szczepów opornych.

Jeśli objawy przemawiają za nadkażeniem bakteryjnym albo za współistniejącą anginą, decyzja o antybiotyku zapada tak samo jak przy innych infekcjach gardła. Zasady i dawki opisaliśmy przy recepcie na antybiotyk online, a różnicowanie bólu gardła przy lekach na zapalenie gardła na receptę.

Bez recepty kupisz w Polsce wyłącznie preparaty objawowe. Nie ma leku bez recepty, który cofa obrzęk fałdów głosowych, i warto to wiedzieć przed wejściem do apteki, bo półka z pastylkami "na chrypkę" sugeruje coś przeciwnego. Pastylki działają na błonę śluzową gardła, do której się rozpuszczają, a krtań leży niżej i substancja czynna praktycznie tam nie dociera. To nie znaczy, że są bezużyteczne: łagodzą drapanie i ból gardła towarzyszący infekcji, tylko nie leczą samej krtani.

Jeśli chrypka wraca po każdym posiłku albo dokucza głównie rano, punktem wyjścia nie jest apteczna półka z pastylkami, tylko leki na refluks na receptę. Jeśli towarzyszy jej kaszel schodzący niżej, z odkrztuszaniem, sprawdź leki na zapalenie oskrzeli na receptę.

Najczęstsza rada przy utracie głosu brzmi "mów szeptem". To rada odwrotna do właściwej i istnieją na to twarde dane. W badaniu oceniającym napięcie krtani podczas szeptu u chorych z zaburzeniami głosu 69 procent badanych wykazywało większe napięcie struktur nadgłośniowych przy szepcie niż przy zwykłej mowie, u 18 procent nie było różnicy, a tylko u 13 procent szept okazał się mniej obciążający. Szept wymaga ustawienia fałdów głosowych w pozycji, którą trzeba aktywnie utrzymywać, przy jednoczesnym przepuszczaniu strumienia suchego powietrza. Dla siedmiu osób na dziesięć jest to obciążenie większe niż normalne mówienie.

Zalecenie, które faktycznie pomaga, brzmi inaczej: mów mniej, ale kiedy mówisz, używaj swojego zwykłego, cichego głosu. Nie krzycz, nie mów przez hałas, nie chrząkaj (chrząkanie to gwałtowne uderzenie fałdów o siebie) i nie próbuj "przepchnąć" głosu wysiłkiem. Całkowite milczenie przez wiele dni też nie jest zalecane, bo nie przyspiesza gojenia, a utrudnia normalne funkcjonowanie.

Druga rzecz o realnym znaczeniu to wilgotność. Fałdy głosowe pracują sprawnie tylko pokryte cienką warstwą śluzu, a ogrzewane mieszkanie zimą tę warstwę wysusza. Picie wody w ciągu dnia i nawilżanie powietrza w sypialni działa lepiej niż kolejne pastylki. Zimne powietrze na spacerze samo w sobie krtani nie szkodzi, szkodzi powietrze suche i dym tytoniowy.

Jeśli chrypka pojawiła się bez kataru, bez bólu gardła i bez gorączki, infekcja jest mało prawdopodobna. W tej sytuacji najczęstsze przyczyny to przeciążenie głosu i refluks krtaniowo-gardłowy, czyli cofanie się treści żołądkowej wysoko, aż do krtani.

Refluks krtaniowo-gardłowy ma jedną cechę, która myli i pacjentów, i lekarzy: u sporej części chorych nie ma zgagi. Kwas dociera do krtani w niewielkich ilościach, w postaci mgły, i nie zdąża wywołać typowego pieczenia za mostkiem, ale wystarcza, żeby drażnić błonę śluzową znacznie wrażliwszą niż śluzówka przełyku. Dlatego objawy wyglądają jak przewlekła infekcja gardła: chrypka najgorsza rano, ciągłe chrząkanie, uczucie guli w gardle, suchy kaszel utrzymujący się tygodniami i nawracające zapalenia krtani.

Rozstrzyga tu przebieg w czasie, a nie pojedynczy objaw. Infekcja narasta w ciągu dnia lub dwóch i mija w tydzień. Refluks jest przewlekły, nasila się po obfitym posiłku, po położeniu się i po alkoholu, i nie reaguje na antybiotyk, choć często jest nim leczony. Pełny opis leczenia i dawek zebraliśmy przy lekach na refluks na receptę.

Trzecia częsta i przeoczana przyczyna chrypki bez infekcji to wziewny glikokortykosteroid stosowany w astmie i POChP bez płukania ust po inhalacji. Osad leku w gardle wywołuje grzybicze zapalenie jamy ustnej i podrażnienie krtani. Rozwiązaniem nie jest odstawienie leku, tylko technika inhalacji i płukanie ust, o czym piszemy przy recepcie na astmę online.

To jest granica, dla której warto zapamiętać jedną liczbę. Aktualne wytyczne American Academy of Otolaryngology dotyczące chrypki wskazują, że laryngoskopię należy wykonać, jeśli chrypka nie ustępuje ani nie zmniejsza się w ciągu 4 tygodni, a niezależnie od czasu trwania wtedy, gdy podejrzewa się poważną przyczynę. Poprzednia wersja tych wytycznych dopuszczała obserwację nawet przez 3 miesiące i została skrócona właśnie dlatego, że trzymiesięczne czekanie opóźniało rozpoznania.

Osobno wyodrębniono grupę, w której nie stosuje się żadnego okresu obserwacji. Należą do niej osoby palące, osoby z grupy podwyższonego ryzyka nowotworów głowy i szyi, chorzy z wyczuwalnym guzkiem na szyi, ze stridorem lub dusznością, po niedawnej intubacji oraz po operacjach szyi, klatki piersiowej i tarczycy. W tych sytuacjach chrypka jest wskazaniem do pilnego badania krtani, a nie do kolejnego opakowania pastylek.

Podczas teleporady lekarz nie obejrzy Twojej krtani, i nie udajemy, że jest inaczej. Może natomiast zrobić rzecz, która w praktyce decyduje najczęściej: ustalić na podstawie wywiadu, czy jesteś w grupie wymagającej pilnego badania, czy w grupie, w której wystarczy leczenie objawowe i obserwacja, oraz wystawić skierowanie lub receptę, jeśli są zasadne.

Podgłośniowe zapalenie krtani, nazywane też krupem, to osobna choroba, choć nazwa brzmi podobnie. Dotyczy najczęściej dzieci między 6 miesiącem a 3 rokiem życia i wygląda nietypowo: dziecko kładzie się spać zdrowe, a budzi się w nocy z głośnym szczekliwym kaszlem i świszczącym wdechem. Obrzęk zajmuje wąską okolicę pod fałdami głosowymi, a u małego dziecka nawet niewielkie zwężenie tego odcinka drastycznie utrudnia oddychanie.

Pierwsza rzecz do zapamiętania: to nie jest choroba na teleporadę w fazie ostrej. Dziecko z głośnym wdechem, wciąganiem międzyżebrzy, niepokojem albo sinieniem wymaga oceny na miejscu, a przy nasilonej duszności wezwania pogotowia pod numer 112.

Druga rzecz dotyczy tego, co robi większość rodziców i co nie działa. Rada, żeby wejść z dzieckiem do łazienki i puścić gorącą wodę, jest w Polsce powtarzana od pokoleń. Metaanaliza badań nad wdychaniem nawilżonego powietrza w krupie nie wykazała istotnej poprawy nasilenia objawów w ocenie po 20 do 60 minut. Nawilżone powietrze nie szkodzi, ale nie jest leczeniem i nie zastępuje wizyty, jeśli dziecko ma duszność.

Trzecia rzecz to leczenie, które faktycznie działa i jest w Polsce dostępne wyłącznie na receptę. Podstawą jest pojedyncza dawka glikokortykosteroidu. Deksametazon podaje się w dawce od 0,15 do 0,6 mg na kilogram masy ciała, przy czym dawka 0,15 mg/kg okazała się w badaniach tak samo skuteczna jak 0,6 mg/kg w łagodnym i umiarkowanym przebiegu. Alternatywą, stosowaną zwłaszcza przy wymiotach lub niemożności podania leku doustnie, jest budezonid w nebulizacji w dawce 2 mg, niezależnej od wieku dziecka; zwiększenie tej dawki do 4 mg ani jej powtarzanie po 12 godzinach nie poprawiało wyników leczenia. W cięższych przypadkach dochodzi nebulizacja z adrenaliny, podawana wyłącznie pod nadzorem.

Teleporada ma tu sens w innym momencie: kiedy epizod minął, dziecko oddycha spokojnie, a rodzic chce ustalić, co robić przy kolejnym nawrocie, bo krup u dziecka z tendencją do nawrotów wraca zwykle jeszcze kilka razy w kolejnych sezonach.

Ostre zapalenie krtani mija zwykle w 3 do 7 dni, licząc od momentu, w którym pojawiła się chrypka. Głos wraca stopniowo, a nie z dnia na dzień, i pełne odzyskanie normalnej barwy zajmuje czasem 2 do 3 tygodni. To normalne i nie oznacza, że leczenie nie zadziałało. Niepokojące jest dopiero to, że chrypka nie zmniejsza się wcale.

Samo zapalenie krtani nie przenosi się z człowieka na człowieka jako takie, ale wirus, który je wywołał, owszem. Chory zaraża tak samo jak przy przeziębieniu, głównie w pierwszych dniach, drogą kropelkową i przez ręce. Nie ma powodu do izolacji, ma za to sens zwykła higiena i unikanie bliskiego kontaktu z niemowlętami i osobami z obniżoną odpornością.

Zapalenia krtani wracające kilka razy w roku u osoby dorosłej rzadko są przypadkiem. Najczęstsze tło to palenie, refluks, praca głosem bez techniki oddechowej, praca w suchym lub zapylonym powietrzu i przewlekła alergia. Jeśli chrypka wraca sezonowo razem z katarem i kichaniem, przyczyną bywa alergia, którą opisujemy przy lekach na alergię na receptę. Jeśli w tle stoi palenie, jedyna interwencja zmieniająca przebieg to jego zaprzestanie, a leki wspomagające zebraliśmy przy lekach na rzucanie palenia na receptę.

zapalenie krtani to jedna z kategorii, w których prowadzimy teleporady. Cała usługa, czyli recepta online po konsultacji z lekarzem, działa tak samo w każdej kategorii: kwestionariusz, płatna teleporada, kwalifikacja i dopiero potem kod e-recepty. Zasady, ceny i to, czego nie zrobimy, są takie same wszędzie.

Jeśli zastanawiasz się, kto realnie ocenia Twój przypadek, wyjaśniamy to na stronie lekarz online recepta. Pełny przebieg opisujemy w konsultacji lekarskiej online, a wszystkie stawki są jawne w cenniku.