Zapalenie prostaty: objawy, przyczyny i leczenie zapalenia prostaty

To jest najważniejszy akapit na tej stronie i zarazem informacja, która najczęściej zaskakuje. Zgodnie z klasyfikacją Narodowych Instytutów Zdrowia (NIH), obowiązującą w urologii od końca lat dziewięćdziesiątych, zapalenie prostaty dzieli się na cztery kategorie. Kategoria III, czyli przewlekłe zapalenie stercza i zespół przewlekłego bólu miednicy, obejmuje 90 do 95 procent wszystkich rozpoznań. W tej kategorii posiewy są ujemne, bo bakterii tam po prostu nie ma.

Wniosek jest niewygodny dla wszystkich stron. Mężczyzna z bólem krocza oczekuje antybiotyku, bo w nazwie choroby jest słowo zapalenie. Lekarz pod presją objawów często ten antybiotyk wypisuje. Statystycznie rzecz biorąc, w 9 na 10 przypadków leczy w ten sposób zakażenie, którego nie ma. Stąd bardzo typowa historia: dwie albo trzy kuracje, za każdym razem krótka poprawa (bo dolegliwości falują same z siebie), za każdym razem nawrót, i rosnące przekonanie, że bakteria jest oporna. Zwykle nie jest, bo jej nie ma.

W kategorii III leczenie idzie inną drogą: leki rozluźniające mięśniówkę gładką szyi pęcherza i cewki (alfa-blokery, na przykład tamsulozyna), leczenie przeciwbólowe, fizjoterapia dna miednicy i praca nad napięciem mięśniowym. Część tych leków jest w Polsce wydawana z przepisu lekarza, więc recepta bywa potrzebna, ale jest to zupełnie inna recepta niż ta, po którą przychodzi większość pacjentów.

Jeśli posiew potwierdzi zakażenie, kuracja trwa 4 do 6 tygodni, a przy nawrotach bywa dłuższa. Dla porównania, niepowikłane zakażenie pęcherza u kobiety leczy się zwykle 3 do 7 dni. Ta różnica nie jest ostrożnością ani przesadą, tylko wynika z budowy narządu, i warto ją rozumieć, bo to ona decyduje o powodzeniu leczenia.

Gruczoł krokowy jest otoczony torebką i ma odczyn kwaśny, a bariera między krwią a tkanką prostaty przepuszcza tylko część antybiotyków. Większość leków, które świetnie sprawdzają się w zakażeniu pęcherza, osiąga w miąższu prostaty stężenia zbyt niskie, żeby cokolwiek zwalczyć. Dobrze przenikają leki lipofilne o odpowiednich właściwościach chemicznych, przede wszystkim fluorochinolony (cyprofloksacyna, lewofloksacyna) oraz trimetoprim z sulfametoksazolem. To dlatego lista możliwych antybiotyków jest krótka, a kuracja długa: lek musi utrzymać skuteczne stężenie w tkance przez tyle czasu, żeby wyjałowić ognisko schowane za barierą.

Z fluorochinolonami wiąże się dodatkowe zastrzeżenie, o którym trzeba wiedzieć przed rozpoczęciem leczenia. Europejska Agencja Leków po przeglądzie bezpieczeństwa zakończonym w 2019 roku ograniczyła ich stosowanie z powodu rzadkich, ale długotrwałych i potencjalnie nieodwracalnych działań niepożądanych ze strony mięśni, stawów, ścięgien i układu nerwowego, w tym ryzyka zerwania ścięgna Achillesa. Zalecono, by nie stosować ich w zakażeniach łagodnych i samoograniczających się. Przewlekłe bakteryjne zapalenie prostaty pozostaje wskazaniem, w którym ich użycie jest uzasadnione, ale decyzja należy do lekarza, który zna Twoje choroby współistniejące i pozostałe leki.

Praktyczna konsekwencja dla pacjenta jest jedna: kuracji nie wolno przerwać po tygodniu dlatego, że ból ustąpił. Ustąpienie objawów następuje wcześniej niż wyjałowienie tkanki, a przerwana kuracja to najkrótsza droga do nawrotu i do wyhodowania oporności. Tę samą zasadę omawiamy przy recepcie na antybiotyk online.

To pytanie pada prawie zawsze i zasługuje na jasną odpowiedź: zapalenie prostaty nie jest chorobą nowotworową, nie przechodzi w raka i nie zwiększa ryzyka raka gruczołu krokowego. Objawy potrafią być podobne, dlatego niepokój jest zrozumiały, ale to dwie różne choroby.

Jest natomiast jeden praktyczny punkt styczny, przez który wiele osób przechodzi niepotrzebny stres. Zapalenie prostaty podwyższa stężenie PSA we krwi, czasem bardzo wyraźnie. PSA jest markerem tkanki prostaty, a nie samego nowotworu, więc rośnie przy każdym procesie, który tę tkankę drażni: przy stanie zapalnym, po badaniu przez odbyt, po jeździe na rowerze, po wytrysku, po cewnikowaniu. Dlatego oznaczanie PSA w trakcie ostrego zapalenia jest mało miarodajne, a wynik zwykle powtarza się po kilku tygodniach od zakończenia leczenia, gdy stan zapalny ustąpi.

Warto też pamiętać, że sam wynik PSA nigdy nie rozstrzyga rozpoznania, a niektóre leki na prostatę wpływają na jego wysokość niezależnie od choroby. Ten mechanizm opisujemy osobno w tekście o tym, dlaczego finasteryd zaniża PSA i jak wtedy czytać wynik. Jeśli objawy dotyczą raczej oddawania moczu niż bólu, a masz powyżej 50 lat, prawdopodobnie właściwą stroną jest ta o lekach na przerost prostaty.

Skoro w 9 na 10 przypadków nie ma zakażenia, to leczenie musi być inne niż wypisanie antybiotyku, i tu zaczyna się część, którą pacjent realnie kontroluje. W kategorii III skuteczne bywa dopiero połączenie kilku działań naraz, prowadzone przez wiele tygodni.

Fizjoterapia dna miednicy jest w tej chorobie jednym z lepiej ocenianych sposobów leczenia. U dużej części mężczyzn źródłem bólu jest nadmierne napięcie mięśni dna miednicy, a nie sam gruczoł. Praca z fizjoterapeutą uroginekologicznym, techniki rozluźniania mięśniowo-powięziowego i nauka świadomego rozluźniania tej okolicy przynoszą poprawę tam, gdzie kolejne kuracje zawiodły. Jeśli szukasz specjalisty w tej dziedzinie, pomocna bywa wyszukiwarka gabinetów fizjoterapii z podziałem na specjalizacje.

Poza tym liczą się rzeczy proste i konsekwentne: regularna aktywność fizyczna, unikanie wielogodzinnego siedzenia bez przerw, ciepłe nasiadówki, ograniczenie alkoholu, ostrych przypraw i dużych ilości kofeiny u osób, u których wyraźnie nasilają objawy, oraz odpowiednie nawodnienie. U części mężczyzn istotny jest komponent stresowy i lękowy, bo ból miednicy i napięcie mięśniowe napędzają się wzajemnie. To nie znaczy, że dolegliwości są wymyślone, tylko że leczenie samego gruczołu nie wystarczy.

Ważne jest też nastawienie do czasu. Przewlekły zespół bólowy miednicy ma przebieg falujący, z tygodniami lepszymi i gorszymi. Ocena, czy dane postępowanie działa, wymaga kilku tygodni obserwacji, a nie kilku dni, i właśnie dlatego pogoń za kolejnym szybkim antybiotykiem jest w tej chorobie tak zwodnicza. Lekarz może odmówić wystawienia recepty, jeśli byłoby to niebezpieczne dla zdrowia. Wtedy zwracamy pieniądze, nie dajemy bonu.

zapalenie prostaty to jedna z kategorii, w których prowadzimy teleporady. Cała usługa, czyli recepta online po konsultacji z lekarzem, działa tak samo w każdej kategorii: kwestionariusz, płatna teleporada, kwalifikacja i dopiero potem kod e-recepty. Zasady, ceny i to, czego nie zrobimy, są takie same wszędzie.

Jeśli zastanawiasz się, kto realnie ocenia Twój przypadek, wyjaśniamy to na stronie lekarz online recepta. Pełny przebieg opisujemy w konsultacji lekarskiej online, a wszystkie stawki są jawne w cenniku.