Leki na malarię: atowakwon z proguanilem czy doksycyklina

Przed wyjazdem w rejon malarii lekarze w Polsce przepisują najczęściej jeden z dwóch leków: atowakwon z proguanilem albo doksycyklinę. Oba chronią równie dobrze przed najgroźniejszą malarią tropikalną i oba są wyłącznie na receptę. Różnią się ceną, liczbą tabletek po powrocie i działaniami ubocznymi. Atowakwon z proguanilem bierzesz tylko 7 dni po wyjeździe z rejonu malarii, ale płacisz za niego kilkaset złotych. Doksycyklina kosztuje kilkadziesiąt złotych, tyle że trzeba ją łykać jeszcze przez 4 tygodnie po powrocie i uważać na słońce.

Leki na malarię w jednej tabeli

Poniższe zestawienie dotyczy profilaktyki u dorosłego, który leci na krótki lub średni urlop. U dzieci, kobiet w ciąży i osób z chorobami nerek dawki i wybór wyglądają inaczej i ustala je lekarz.

Według wytycznych CDC oba leki są tak samo skuteczne u osób podróżujących krótkoterminowo, a do tego lepiej tolerowane niż starsza meflochina. Wybór rzadko zależy więc od skuteczności. Zależy od długości wyjazdu, budżetu i tego, ile godzin dziennie spędzisz na słońcu.

Ile kosztuje profilaktyka malarii na cały wyjazd

Cena opakowania mówi niewiele, bo przy obu lekach liczy się łączna liczba tabletek: dni przed wyjazdem, dni pobytu i dni po powrocie. Poniżej wyliczenie dla trzech typowych wyjazdów, przy założeniu, że pierwszą dawkę bierzesz 2 dni przed wjazdem w rejon malarii.

Z tabeli wynika prosta reguła. Przy tygodniowym lub dwutygodniowym wyjeździe atowakwon z proguanilem jest droższy, ale kończysz go tydzień po powrocie i nie musisz uważać na słońce na plaży. Przy wyjeździe miesięcznym i dłuższym różnica w cenie rośnie do kilkuset złotych i doksycyklina staje się rozsądniejsza, o ile tolerujesz ją dobrze. Ceny w tabeli to zakresy zgłaszane przez apteki. Dokładną kwotę zobaczysz po zeskanowaniu kodu e-recepty.

Kiedy wybrać atowakwon z proguanilem

To najwygodniejszy lek na krótki urlop. Bierzesz go raz dziennie z jedzeniem albo mlekiem, bo tłuszcz poprawia wchłanianie atowakwonu, a po powrocie kończysz po tygodniu. Nie uczula skóry na słońce, więc dobrze sprawdza się na safari i przy urlopie na plaży w Kenii czy Tanzanii.

Ma kilka ograniczeń, które lekarz sprawdza przed wystawieniem recepty. Nie stosuje się go w profilaktyce u osób z ciężką niewydolnością nerek, nie jest zalecany w ciąży, a u osób przyjmujących warfarynę może zmienić wynik INR. Słabiej działa przy równoczesnym przyjmowaniu rifampicyny i metoklopramidu. Jeśli zwymiotujesz w ciągu godziny po tabletce, trzeba przyjąć kolejną.

Czy Malarone można kupić bez recepty?

Nie. Wszystkie leki przeciwmalaryczne w Polsce są wydawane wyłącznie na receptę, także tańsze odpowiedniki z tą samą substancją. W sieci pojawiają się oferty sprzedaży bez recepty, ale lek z nielegalnego źródła może być podrobiony, a przy malarii tropikalnej podróbka oznacza realne ryzyko śmierci.

Kiedy wybrać doksycyklinę

Doksycyklina to antybiotyk, który przy okazji zabija pasożyta malarii we krwi. Jest tania, dostępna w każdej aptece i dobrze sprawdza się przy długich podróżach, wolontariacie czy kontraktach w Afryce. Ma przy tym dwie wady, o których trzeba wiedzieć przed wyjazdem.

Pierwsza to słońce. Doksycyklina uwrażliwia skórę na promieniowanie UV, więc na tropikalnej plaży łatwo o poparzenie słoneczne już po kilkunastu minutach. Potrzebny jest krem z wysokim filtrem i ubranie z rękawami. Druga to przełyk. Kapsułkę połyka się na stojąco, popija dużą szklanką wody i nie kładzie się przez co najmniej pół godziny, bo lek zatrzymany w przełyku powoduje bolesne owrzodzenie. Mleko, preparaty wapnia, żelaza i leki zobojętniające sok żołądkowy osłabiają wchłanianie, więc bierzesz je w odstępie kilku godzin.

Doksycykliny nie stosuje się w ciąży ani u dzieci poniżej 8 lat. U kobiet przyjmujących ją przez kilka tygodni częściej pojawia się grzybica pochwy, więc przy dłuższym wyjeździe warto zabrać leczenie ze sobą.

Dlaczego recepta na doksycyklinę jest ważna tylko 7 dni?

Bo doksycyklina jest antybiotykiem, a recepta na antybiotyk do stosowania wewnętrznego jest w Polsce ważna 7 dni od daty wystawienia. To pułapka przy planowaniu wyjazdu: recepta wzięta miesiąc przed wylotem wygaśnie, zanim pójdziesz do apteki. Rozwiązaniem jest zamówienie recepty na kilka dni przed wyjazdem albo wpisanie przez lekarza daty „realizacja od dnia". Ogólne zasady opisujemy przy recepcie na antybiotyk online.

Czy w ogóle potrzebujesz leków na malarię

Nie każdy wyjazd w tropiki wymaga tabletek. Najwyższe ryzyko, i to malarii tropikalnej wywoływanej przez Plasmodium falciparum, jest w Afryce Subsaharyjskiej, dlatego tam profilaktyka lekowa jest standardem, także przy krótkim urlopie. W popularnych kurortach Azji Południowo-Wschodniej, na przykład w wielu regionach turystycznych Tajlandii czy na Bali, ryzyko jest niskie i zwykle wystarcza ochrona przed komarami. W Indiach i Ameryce Łacińskiej zależy to od regionu i pory roku.

Żadna tabletka nie chroni w 100 procentach, więc repelent z DEET lub ikarydyną, moskitiera i długie rękawy po zmroku są potrzebne także przy lekach. Gorączka w ciągu kilku tygodni, a nawet miesięcy po powrocie z Afryki wymaga pilnego badania krwi w kierunku malarii, niezależnie od tego, czy brałeś profilaktykę.

Leki na malarię a szczepionka na dur brzuszny

Przed wyjazdem do Afryki czy Azji Południowej lekarz zaleca często także szczepionkę na dur brzuszny. Tu łatwo o błąd w kolejności. Doustna szczepionka w kapsułkach zawiera żywe bakterie, które doksycyklina, jak każdy antybiotyk, zabija. Według charakterystyki produktu leczniczego profilaktykę malarii zaczyna się co najmniej 3 dni po ostatniej kapsułce szczepionki. Szczepionka w zastrzyku takiego ograniczenia nie ma. Pełną listę szczepień do zaplanowania przed dalekim wyjazdem zebraliśmy w tekście o szczepieniach przed wyjazdem.

Jeśli wolisz omówić cały plan podróży osobiście, zwłaszcza przy ciąży, chorobach przewlekłych albo wyjeździe z małym dzieckiem, możesz znaleźć lekarza medycyny podróży w swoim mieście. Przy zwykłym urlopie dorosłej, zdrowej osoby wystarczy natomiast teleporada: lekarz pyta o kierunek, daty, choroby i leki, a kod e-recepty przychodzi SMS-em.

Najczęstsze pytania o leki na malarię

Jakie leki na malarię są najlepsze?

Dla większości dorosłych turystów najlepszym wyborem jest atowakwon z proguanilem albo doksycyklina. Oba są według wytycznych CDC równie skuteczne i lepiej tolerowane niż meflochina. Na krótki urlop wygodniejszy jest atowakwon z proguanilem, na długi wyjazd tańsza jest doksycyklina.

Ile kosztują leki na malarię?

Atowakwon z proguanilem kosztuje w aptekach od około 75 do 170 zł za 12 tabletek, więc dwutygodniowy wyjazd to wydatek rzędu 150 do 340 zł. Doksycyklina kosztuje kilka do kilkunastu złotych za 10 kapsułek, a cały wyjazd zamyka się zwykle w kilkudziesięciu złotych. Leki przeciwmalaryczne nie są refundowane.

Kiedy zacząć brać tabletki na malarię?

Atowakwon z proguanilem i doksycyklinę zaczyna się 1 do 2 dni przed wjazdem w rejon malarii, bierze codziennie w trakcie pobytu i kontynuuje po wyjeździe: atowakwon z proguanilem przez 7 dni, doksycyklinę przez 4 tygodnie. Przerwanie profilaktyki zaraz po powrocie to najczęstszy błąd podróżnych.

Czy leki na malarię są bez recepty?

Nie. W Polsce wszystkie leki przeciwmalaryczne są wyłącznie na receptę. Receptę może wystawić lekarz podczas teleporady, po pytaniach o kierunek podróży, termin, choroby przewlekłe, ciążę i przyjmowane leki.