Nadczynność tarczycy objawy, przyczyny, leczenie i leki na receptę

Przyczyna ma znaczenie praktyczne, bo od niej zależy, czy w ogóle podaje się tyreostatyk. To jest miejsce, w którym najczęściej rozjeżdżają się internetowe poradniki: zrównują one wszystkie stany z nadmiarem hormonów, tymczasem część z nich nie wynika z nadprodukcji, tylko z uwalniania hormonów już zmagazynowanych w uszkodzonym gruczole.

Wniosek jest prosty i wart powtórzenia: sam wynik z podwyższonym FT4 nie wystarcza, żeby wypisać tyreostatyk. Przy zapaleniu tarczycy gruczoł nie produkuje nadmiaru hormonów, tylko je wylewa, więc lek blokujący produkcję nie ma czego zablokować i naraża pacjenta na działania niepożądane bez korzyści. Rozróżnia się to badaniem przeciwciał, USG z oceną przepływów oraz scyntygrafią z pomiarem jodochwytności. Dlatego pierwsze rozpoznanie stawia się stacjonarnie, a teleporada obsługuje to, co dzieje się później: kontynuację leczenia, które ktoś już zaplanował.

Diagnostyka zaczyna się od TSH, bo to najczulszy pojedynczy wskaźnik czynności tarczycy. Warto od razu oswoić się z tym, co myli większość pacjentów: TSH jest hormonem przysadki, a nie tarczycy, i zmienia się w kierunku odwrotnym do hormonów tarczycy. Nadmiar hormonów hamuje przysadkę, więc przy nadczynności TSH jest niskie, a nie wysokie.

Podział na postać jawną i subkliniczną nie jest formalnością, bo prowadzi do innych decyzji. W postaci jawnej, czyli przy niskim TSH i podwyższonym FT4 lub FT3, leczenie włącza się praktycznie zawsze. W subklinicznej, gdy niskie jest samo TSH, decyzja zależy od wieku, chorób serca, stanu kości i tego, jak głęboko TSH jest obniżone. Jeśli leczysz się na tarczycę od dawna i chodzi o kolejną receptę, sprawdź, jak działa recepta kontynuacyjna na leki przyjmowane przewlekle.

Nie. W polskiej aptece nie ma ani jednego leku hamującego czynność tarczycy, który byłby dostępny bez recepty. Dotyczy to wszystkich tyreostatyków i wszystkich dawek. Bez recepty można kupić wyłącznie preparaty, które nie wpływają na produkcję hormonów, a część z nich potrafi wręcz zaszkodzić, bo dostarcza jodu.

Warto powiedzieć wprost o suplementach z jodem, bo to najczęstszy sposób, w jaki pacjent z nadczynnością szkodzi sobie w dobrej wierze. Jod jest substratem do produkcji hormonów tarczycy, więc dosypywanie go w postaci suplementu, alg morskich albo preparatów typu kelp może nasilić chorobę zamiast ją złagodzić. To samo dotyczy jodowych środków kontrastowych podawanych przy badaniach obrazowych, dlatego przed takim badaniem trzeba poinformować lekarza o nadczynności. Lekarz może odmówić wystawienia recepty, jeśli byłoby to niebezpieczne dla zdrowia. Wtedy zwracamy pieniądze, nie dajemy bonu.

Tiamazol jest w Polsce podstawowym lekiem pierwszego wyboru w nadczynności tarczycy. Wygrywa z propylotiouracylem skutecznością, mniejszą liczbą działań niepożądanych i dłuższym czasem działania, dzięki czemu dawkę podtrzymującą można przyjmować raz na dobę, rano, w trakcie śniadania albo po nim. Propylotiouracyl zostaje lekiem rezerwowym, używanym głównie w pierwszym trymestrze ciąży i przy nietolerancji tiamazolu.

Najważniejsza rzecz, którą trzeba wiedzieć o początku leczenia, dotyczy czasu. Tyreostatyk blokuje produkcję nowych hormonów, ale nie usuwa tych, które są już zmagazynowane w gruczole, dlatego poprawa przychodzi dopiero po mniej więcej 2 do 4 tygodni. Pacjent, który tego nie wie, po tygodniu uznaje lek za nieskuteczny i go odstawia. Właśnie dlatego na starcie dołącza się beta-bloker: on nie leczy tarczycy, ale usuwa kołatanie serca, drżenie rąk i niepokój w ciągu godzin, czyli dokładnie te objawy, które są najbardziej nieznośne. Beta-bloker odstawia się, kiedy tyreostatyk zaczyna działać.

Monitorowanie w pierwszych miesiącach opiera się na FT4, a nie na TSH. Powód jest prosty: TSH może pozostawać niskie jeszcze wiele tygodni po wyrównaniu hormonów, bo przysadka odzyskuje wrażliwość z opóźnieniem. Kontrola wykonana za wcześnie i oceniona po samym TSH prowadzi do niepotrzebnego zwiększania dawki. Dopiero później, kiedy leczenie się ustabilizuje, TSH staje się głównym parametrem.

To jest jedyna rzecz z tej strony, którą naprawdę warto zapamiętać na pamięć. Tiamazol może wywołać agranulocytozę, czyli gwałtowny spadek liczby granulocytów obojętnochłonnych, komórek odpowiedzialnych za obronę przed bakteriami. Powikłanie występuje rzadko, mniej więcej u 0,3 do 0,6 procent leczonych, ale jest groźne, bo organizm zostaje bez podstawowej ochrony przed zakażeniem.

Problem polega na tym, że pierwsze objawy wyglądają banalnie i idealnie udają zwykłą infekcję gardła: ból gardła, gorączka, afty i nadżerki w jamie ustnej, czasem dreszcze i złe samopoczucie. Pacjent leczy się wtedy domowymi sposobami albo prosi o antybiotyk, zamiast zrobić jedyną rzecz, która ma tu znaczenie, czyli sprawdzić morfologię.

Praktyczna konsekwencja jest taka, że ból gardła u osoby przyjmującej tiamazol nie jest anginą, dopóki morfologia tego nie potwierdzi. Jeśli szukasz informacji o zwykłym zapaleniu gardła i o tym, kiedy naprawdę potrzebny jest antybiotyk, opisujemy to przy lekach na zapalenie gardła na receptę. Przy leczeniu tyreostatykiem kolejność jest jednak odwrotna: najpierw morfologia, potem wszystko inne.

Osobno warto znać objawy przełomu tarczycowego, czyli gwałtownego zaostrzenia nadczynności. Wysoka gorączka, bardzo szybka akcja serca, wymioty, biegunka, odwodnienie, pobudzenie przechodzące w splątanie to stan bezpośredniego zagrożenia życia i powód, żeby zadzwonić pod 112, a nie umawiać teleporadę.

Ciąża zmienia w leczeniu nadczynności praktycznie wszystko i jest powodem, dla którego takie leczenie prowadzi się stacjonarnie, pod wspólną opieką endokrynologa i ginekologa. Powód jest konkretny: oba tyreostatyki przenikają przez łożysko i oba mogą wpływać na rozwój płodu, ale robią to inaczej i w różnych okresach ciąży.

Tiamazol wiąże się z ryzykiem wad wrodzonych opisywanych jako embriopatia, obserwowanych u około 2 do 4 procent dzieci eksponowanych na lek w życiu płodowym, a ryzyko rośnie wraz ze skumulowaną dawką przyjętą w pierwszym trymestrze. Propylotiouracyl także bywa związany z wadami rozwojowymi, u około 2 do 3 procent eksponowanych dzieci, ale są one rzadsze i mniej poważne. Dlatego w pierwszym trymestrze preferuje się propylotiouracyl, a w dalszym przebiegu ciąży rozważa się powrót do tiamazolu, ponieważ propylotiouracyl silniej obciąża wątrobę matki.

Z tego wynika bardzo praktyczna zasada. Jeśli kobieta leczona tiamazolem zajdzie w ciążę, nie odstawia leku na własną rękę i nie czeka do kolejnej wizyty, tylko pilnie kontaktuje się z lekarzem prowadzącym, bo zmiana leku ma sens tylko wtedy, gdy nastąpi szybko. Celem leczenia w ciąży jest utrzymanie wolnych hormonów w górnej części zakresu referencyjnego przy możliwie najmniejszej dawce, a nie sprowadzenie ich do środka normy. Teleporada nie zastąpi tu prowadzenia specjalistycznego, dlatego przy ciąży i planowaniu ciąży lekarz odmówi wystawienia recepty zdalnie.

Dieta nie leczy nadczynności tarczycy i żaden sposób odżywiania nie zastąpi tyreostatyku. Ma jednak sens jako wsparcie, bo przyspieszony metabolizm realnie zwiększa zapotrzebowanie energetyczne, a choroba obciąża kości i mięśnie. Poniżej to, co wynika z mechanizmu choroby, bez obiecywania rzeczy, których jedzenie nie potrafi.

Palenie zasługuje na osobne zdanie, bo to jedyny element stylu życia z naprawdę mocnym wpływem na przebieg choroby. W chorobie Gravesa i Basedowa palenie zwiększa ryzyko wystąpienia zmian ocznych i pogarsza ich przebieg, także po włączeniu leczenia. Rzucenie palenia jest tu więc częścią leczenia, a nie dodatkiem do niego. Jeśli szukasz wsparcia farmakologicznego, opisujemy je przy lekach na rzucanie palenia na receptę.

Na koniec rzecz, która myli najczęściej: nadczynność i niedoczynność tarczycy to dwa przeciwne stany tego samego gruczołu, leczone przeciwnymi lekami, a ich objawy częściowo się pokrywają. Rozstrzyga badanie, nie lista dolegliwości. Rozpisaliśmy to w artykule o tym, jak odróżnić nadczynność od niedoczynności tarczycy, a kontynuację leczenia lewotyroksyną opisujemy przy recepcie na tarczycę online.

nadczynność tarczycy to jedna z kategorii, w których prowadzimy teleporady. Cała usługa, czyli recepta online po konsultacji z lekarzem, działa tak samo w każdej kategorii: kwestionariusz, płatna teleporada, kwalifikacja i dopiero potem kod e-recepty. Zasady, ceny i to, czego nie zrobimy, są takie same wszędzie.

Jeśli zastanawiasz się, kto realnie ocenia Twój przypadek, wyjaśniamy to na stronie lekarz online recepta. Pełny przebieg opisujemy w konsultacji lekarskiej online, a wszystkie stawki są jawne w cenniku.