Zawroty głowy: przyczyny, leki na zawroty głowy i betahistyna na receptę

To są trzy najczęściej opisywane okoliczności i wbrew pozorom nie oznaczają tego samego. Rozróżnienie da się w dużej mierze zrobić samemu, zanim w ogóle pójdziesz do lekarza, i warto z tym przyjść na wizytę.

Przy schylaniu i przy obracaniu się w łóżku. Jeżeli świat rusza dopiero po zmianie pozycji, trwa kilkanaście sekund do minuty, po czym ustępuje, a kolejny ruch znów go wywołuje, mówimy najprawdopodobniej o zawrotach położeniowych. Mechanizm jest mechaniczny: złogi wapniowe, które normalnie leżą w przedsionku błędnika, przemieszczają się do kanału półkolistego i przy zmianie pozycji poruszają płyn tam, gdzie nie powinien się poruszać. Mózg odbiera ruch, którego oczy nie potwierdzają, i stąd wirowanie. Ten sam mechanizm tłumaczy, dlaczego objaw jest krótki i dlaczego wraca przy każdym powtórzeniu ruchu.

Przy gwałtownym wstaniu z krzesła lub z łóżka. Jeżeli zamiast wirowania pojawia się ciemno przed oczami, szum, uczucie zbliżającego się omdlenia i wszystko mija po kilku sekundach albo po usiądnięciu, to najczęściej spadek ciśnienia przy pionizacji, a nie choroba błędnika. Ta sytuacja ma inną przyczynę i inne rozwiązanie: częstym winowajcą są leki, przede wszystkim obniżające ciśnienie, moczopędne, alfa-adrenolityki stosowane przy przeroście prostaty oraz niektóre leki przeciwdepresyjne. Warto wtedy przejrzeć całą listę przyjmowanych preparatów, a nie dokładać kolejny. O tym, dlaczego leki na prostatę potrafią obniżać ciśnienie, piszemy przy lekach na prostatę na receptę, a o kontroli leczenia hipotensyjnego przy lekach na nadciśnienie na receptę.

Rano, zaraz po przebudzeniu. Poranne zawroty głowy najczęściej okazują się tą samą sytuacją co punkt pierwszy, bo pierwszy obrót głowy po nocy jest zwykle pierwszym ruchem zmieniającym jej położenie. Zdarza się też, że przyczyną jest odwodnienie po nocy albo lek przyjmowany wieczorem. Jeżeli natomiast zawroty rano nie ustępują w ciągu minuty i utrzymują się godzinami, to już nie jest obraz położeniowy i wymaga oceny.

Praktyczna wskazówka, która ułatwia wizytę: przez trzy dni zapisuj, ile dokładnie trwa pojedynczy epizod. Sekundy, minuty, godziny czy doby. Czas trwania napadu rozdziela większość rozpoznań lepiej niż jakikolwiek inny pojedynczy szczegół, a jest to informacja, którą możesz przynieść tylko ty.

Tu jest najczęstsze zaskoczenie, więc powiedzmy to na początku. W Polsce dwa najczęściej wyszukiwane leki na zawroty głowy, betahistyna i cynaryzyna, są wydawane wyłącznie z przepisu lekarza. Tietylperazyna też. Bez recepty zostaje właściwie grupa preparatów zarejestrowanych na chorobę lokomocyjną, czyli dimenhydrynat, a to jest lek na coś innego niż przewlekłe zawroty pochodzenia przedsionkowego.

Kolumna z mechanizmem tłumaczy najważniejszą decyzję w tym leczeniu, a rzadko pada wprost. Cynaryzyna i tietylperazyna należą do leków tłumiących czynność błędnika. Działają szybko i realnie skracają najgorsze godziny ostrego napadu z wymiotami. Mają jednak cechę, o której trzeba wiedzieć: tłumiąc błędnik, opóźniają kompensację ośrodkową, czyli proces, w którym mózg uczy się działać mimo asymetrii między jednym a drugim uchem. Dlatego w opracowaniach dotyczących ostrej jednostronnej uszkodzenia przedsionka zaleca się stosowanie ich krótko, zwykle nie dłużej niż dwa do trzech dni, i odstawianie, gdy tylko ustąpią wymioty. U osób starszych dochodzi jeszcze zwiększone ryzyko upadków.

Wniosek praktyczny jest odwrotny do intuicji. Lek, który daje najszybszą ulgę, jest jednocześnie tym, który przyjmowany tygodniami spowalnia powrót do zdrowia. Betahistyna działa inaczej, bo błędnika nie tłumi, i dlatego jest lekiem przewidzianym do stosowania długiego. To jest właściwa oś wyboru między nimi, a nie pytanie, który jest mocniejszy. Rozwijamy to w tekście betahistyna czy cynaryzyna.

Betahistyna jest w Polsce lekiem pierwszego wyboru w zawrotach pochodzenia przedsionkowego i najczęściej przepisywanym preparatem w tej grupie. Warto jednak znać dwie rzeczy, które rzadko trafiają do poradników, a obie pochodzą ze źródeł pierwotnych.

Pierwsza dotyczy czasu. Charakterystyka produktu leczniczego podaje dawkę dobową 48 mg w dawkach podzielonych, czyli przy tabletkach 24 mg jedną tabletkę dwa razy na dobę, i dodaje zdanie, które zmienia sposób oceny leczenia: poprawę można zaobserwować czasami po kilku tygodniach, a najlepsze wyniki uzyskuje się niekiedy po kilku miesiącach. To znaczy, że odstawienie leku po tygodniu z wnioskiem, że nie działa, jest oceną wystawioną znacznie przed terminem. Ten sam dokument wymienia guza chromochłonnego nadnerczy jako bezwzględne przeciwwskazanie oraz nakazuje uważną kontrolę osób z astmą oskrzelową i chorobą wrzodową w wywiadzie.

Druga rzecz jest trudniejsza i uczciwość wymaga jej podania. Największe badanie z randomizacją nad betahistyną w chorobie Meniere'a, opublikowane w BMJ w 2016 roku, objęło 221 dorosłych w 14 niemieckich ośrodkach referencyjnych i trwało dziewięć miesięcy w warunkach podwójnie ślepej próby. Porównano placebo, dawkę 2 razy 24 mg oraz dawkę 3 razy 48 mg na dobę. Wskaźnik częstości napadów wobec placebo wyniósł 1,036 przy przedziale ufności od 0,942 do 1,140 dla dawki niższej i 1,012 przy przedziale od 0,919 do 1,114 dla dawki wyższej.

Wskaźnik równy w praktyce jedności oznacza brak różnicy, a nie różnicę małą. Nawet potrojona dawka nie zmieniła wyniku. To jedno z tych badań, które nie zmieniło praktyki, bo lek nadal jest zarejestrowany, dobrze tolerowany i wielu chorych zgłasza po nim poprawę, a choroba Meniere'a ma z natury przebieg falujący i wysoki komponent placebo. Ale wniosek dla ciebie jest konkretny: jeżeli po kilku miesiącach betahistyny nie widzisz różnicy, nie jest to twoja wina ani dowód, że źle ją przyjmujesz, tylko przesłanka, żeby wrócić do laryngologa i zweryfikować rozpoznanie. Zawroty przypisane błędnikowi bywają w rzeczywistości migreną przedsionkową, a wtedy leczenie jest zupełnie inne, o czym piszemy przy lekach na migrenę na receptę.

Cynaryzyna ma w Polsce opinię leku łagodnego, bo jest tania, znana od dziesięcioleci i zarejestrowana w szerokim zakresie wskazań, od zaburzeń przedsionkowych po chromanie przestankowe. Charakterystyka produktu leczniczego podaje dawkowanie jedna tabletka 25 mg trzy razy na dobę przy zaburzeniach przedsionkowych, po posiłku, i zastrzega, żeby nie przekraczać 150 mg na dobę.

Ten sam dokument zawiera jedno zdanie, które warto przeczytać uważnie: u pacjentów z chorobą Parkinsona cynaryzyna może być podawana tylko wtedy, gdy spodziewane korzyści przeważają nad ryzykiem nasilenia choroby. Powód jest farmakologiczny. Poza działaniem przeciwhistaminowym cynaryzyna blokuje receptor dopaminowy D2, a to jest ten sam mechanizm, przez który klasyczne neuroleptyki wywołują objawy pozapiramidowe.

Piśmiennictwo neurologiczne opisuje to od lat pod nazwą parkinsonizmu polekowego po cynaryzynie i flunaryzynie. W serii 74 chorych zebranej w ciągu 15 lat objaw występował częściej u kobiet, a 66 z 74 osób wróciło do pełnej sprawności w ciągu 16 miesięcy od odstawienia leku. Osobne prace opisują przypadki, w których po odstawieniu pozostawał utrwalony, choć niepostępujący zespół parkinsonowski, a także serie chorych, u których zaburzeniom ruchowym towarzyszyła depresja polekowa. Czynnikami ryzyka są podeszły wiek, płeć żeńska i długi czas przyjmowania leku.

To jest praktycznie ważne, ponieważ typowy odbiorca cynaryzyny w Polsce to właśnie starsza kobieta biorąca ją przewlekle na to, co w domu nazywa się błędnikiem. Jeżeli u kogoś przyjmującego ten lek od miesięcy pojawia się spowolnienie ruchowe, drobne kroki, sztywność, drżenie albo obniżenie nastroju, to nie jest oczywisty początek choroby Parkinsona i nie należy tego rozpoznawać na własną rękę, tylko pokazać lekarzowi listę leków. W większości opisanych przypadków objawy cofały się po odstawieniu.

Do tego dochodzą interakcje wpisane wprost do charakterystyki. Cynaryzyna nasila działanie uspokajające leków hamujących ośrodkowy układ nerwowy, w tym trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych, leków przeciwlękowych, nasennych i opioidów, a alkohol nasila jej działanie nasenne. Osobna, praktyczna uwaga: jako lek przeciwhistaminowy hamuje reakcję skórną na alergeny, więc przed testami skórnymi trzeba ją odstawić na kilka dni. Ten sam problem dotyczy zwykłych leków przeciwalergicznych i opisujemy go szerzej przy lekach na alergię na receptę. Lekarz może odmówić wystawienia recepty, jeśli byłoby to niebezpieczne dla zdrowia. Wtedy zwracamy pieniądze, nie dajemy bonu.

Ta sekcja jest krótka, ale to najważniejsze zdania na stronie. Zdecydowana większość zawrotów głowy ma przyczynę obwodową i nie zagraża życiu. Mniejszość ma przyczynę ośrodkową i wtedy liczy się czas, a nie recepta.

Jest jeszcze jedna sytuacja, o której warto wiedzieć, bo bywa myląca. Zawroty pochodzenia ośrodkowego potrafią być łagodniejsze niż obwodowe. Chory z zapaleniem nerwu przedsionkowego wymiotuje i nie jest w stanie otworzyć oczu, a chory z niedokrwieniem móżdżku bywa tylko chwiejny. Dlatego niewielkie nasilenie objawów nie wyklucza poważnej przyczyny, a rozstrzygające są objawy z tabeli wyżej i badanie neurologiczne. Jeśli nie masz pewności, wybierz drogę bezpieczniejszą, czyli ocenę na miejscu. Lekarz może odmówić wystawienia recepty, jeśli byłoby to niebezpieczne dla zdrowia. Wtedy zwracamy pieniądze, nie dajemy bonu.

zawroty głowy to jedna z kategorii, w których prowadzimy teleporady. Cała usługa, czyli recepta online po konsultacji z lekarzem, działa tak samo w każdej kategorii: kwestionariusz, płatna teleporada, kwalifikacja i dopiero potem kod e-recepty. Zasady, ceny i to, czego nie zrobimy, są takie same wszędzie.

Jeśli zastanawiasz się, kto realnie ocenia Twój przypadek, wyjaśniamy to na stronie lekarz online recepta. Pełny przebieg opisujemy w konsultacji lekarskiej online, a wszystkie stawki są jawne w cenniku.