Grzybica, atopowe zapalenie czy łuszczyca? Jak odróżnić zmiany skórne

Grzybica, atopowe zapalenie skóry i łuszczyca dają podobne objawy (zaczerwienienie, łuszczenie, świąd), ale różnią się rozmieszczeniem i wyglądem: grzybica tworzy owalne ogniska z aktywnym, łuszczącym się brzegiem i przejaśnieniem w środku, AZS silnie swędzi i zajmuje zgięcia łokci oraz kolan, a łuszczyca daje wyraźnie odgraniczone blaszki pokryte grubą, srebrzystą łuską na łokciach, kolanach i skórze głowy. Pewne rozróżnienie wymaga jednak oceny lekarza, bo od niego zależy zupełnie inne leczenie.

To trzy najczęstsze przyczyny przewlekle zmienionej, łuszczącej się skóry, i bardzo łatwo je pomylić. Problem w tym, że leczenie jednej z nich potrafi pogorszyć drugą: silny steryd nałożony na grzybicę rozdmuchuje zakażenie, a lek przeciwgrzybiczy nie ruszy łuszczycy. Dlatego zanim sięgniesz po pierwszą maść z apteki, warto wiedzieć, na co patrzeć.

Grzybica skóry: owalne ognisko z aktywnym brzegiem

Grzybica skóry gładkiej i stóp ma dość charakterystyczny obraz. Typowe ognisko jest owalne lub obrączkowate: brzeg jest bardziej czerwony, łuszczący się i lekko uniesiony, a środek często się wygładza i przejaśnia. Zmiany lubią rozszerzać się na boki i pojawiać w miejscach ciepłych i wilgotnych: między palcami stóp, w pachwinach, pod pachami. Grzybica stóp (tzw. stopa atlety) zaczyna się zwykle w przestrzeniach międzypalcowych: skóra tam pęka, maceruje się i swędzi.

Ważna wskazówka: grzybica często jest niesymetryczna i jednostronna, na przykład zajmuje jedną pachwinę albo jedną stopę bardziej niż drugą. Jeśli zmiana rozszerza się obrączkowato mimo stosowania kremów sterydowych, to mocny sygnał, że to grzyb, a nie wyprysk. Leczenie miejscowe kremem przeciwgrzybiczym z apteki wystarcza w ograniczonych przypadkach, a przy zmianach rozległych potrzebne bywa leczenie doustne na receptę, które opisujemy przy lekach na grzybicę skóry na receptę.

Atopowe zapalenie skóry: silny świąd i zgięcia

AZS to choroba alergiczna, przewlekła i nawrotowa, w której na pierwszy plan wysuwa się świąd, często tak silny, że rozdrapane miejsca sączą się i pokrywają strupami. U dorosłych zmiany typowo zajmują zgięcia łokci i kolan, kark, nadgarstki i dłonie, a skóra jest ogólnie sucha i szorstka. Zaostrzenia wywołują alergeny, pot, stres, drażniące kosmetyki i chłodne, suche powietrze.

Cechą, która odróżnia AZS od grzybicy, jest właśnie dominujący świąd i symetryczne rozmieszczenie w zgięciach, a nie pojedyncze owalne ognisko z brzegiem. Często współistnieją inne choroby atopowe: katar sienny i astma. Podstawą leczenia jest codzienna pielęgnacja emolientami plus leki przeciwzapalne na zaostrzenia, o czym piszemy przy lekach na atopowe zapalenie skóry na receptę.

Łuszczyca: grube, srebrzyste blaszki

Łuszczyca plackowata wygląda inaczej niż dwie poprzednie. Tworzy dobrze odgraniczone, uniesione blaszki pokryte grubą, srebrzystoszarą łuską. Ulubione lokalizacje to powierzchnie wyprostne, czyli łokcie i kolana (odwrotnie niż w AZS), a także skóra głowy, okolica krzyżowa i paznokcie. Świąd bywa, ale zwykle nie tak dokuczliwy jak w atopii. Po zdrapaniu łuski można zobaczyć drobne punktowe krwawienia, co jest charakterystyczne.

Łuszczyca to choroba immunologiczna, nie zakaźna i nie grzybicza, więc kremy przeciwgrzybicze jej nie ruszą. Leczenie miejscowe opiera się na kalcypotriolu i preparatach łączonych ze sterydem, które są na receptę. Szczegóły opisujemy przy lekach na łuszczycę na receptę.

Szybkie porównanie: na co patrzeć

Dlaczego nie warto leczyć na oślep

Największą pułapką jest maść sterydowa. Na AZS i łuszczycę zadziała, ale na grzybicę zadziała pozornie: przez chwilę zmniejszy zaczerwienienie i świąd, a jednocześnie osłabi lokalną odporność i pozwoli grzybowi się rozejść. Powstaje wtedy obraz nazywany grzybicą niepoznawalną, którą trudniej rozpoznać i leczyć. Odwrotnie, lek przeciwgrzybiczy nałożony na łuszczycę po prostu nie działa i traci się czas.

Dlatego przy zmianach na stopach, które nie chcą się goić, warto obejrzenie zlecić komuś, kto codziennie pracuje ze stopami. Pomoże w tym specjalista od pielęgnacji stóp w Twojej okolicy, zwłaszcza gdy zmianom towarzyszą pękające pięty czy zmienione paznokcie. Przy niejasnym obrazie skóry decydujące jest jednak badanie lekarskie, czasem z pobraniem zeskrobin do badania mikologicznego.

Kiedy teleporada wystarczy, a kiedy potrzebna jest wizyta

Jeśli masz już postawione rozpoznanie i znasz lek, który działa u Ciebie, kontynuację leczenia najczęściej można ustalić przez teleporadę i otrzymać e-receptę po pozytywnej kwalifikacji. Jeśli natomiast zmiany są nowe i nietypowe, uczciwy lekarz najpierw je obejrzy albo skieruje do dermatologa, bo tych trzech chorób nie odróżnia się na podstawie samego opisu przez telefon. Wtedy zwracamy pieniądze za konsultację. Cały przebieg opisujemy w konsultacji lekarskiej online.

Najczęstsze pytania

Jak odróżnić grzybicę od atopowego zapalenia skóry?

Grzybica tworzy zwykle owalne, jednostronne ognisko z aktywnym, łuszczącym się brzegiem i przejaśnieniem w środku, a swędzi umiarkowanie. AZS silnie swędzi, jest symetryczne i zajmuje zgięcia łokci oraz kolan. Kluczowa różnica: grzybica pogarsza się po maści sterydowej, a atopia po niej poprawia.

Czy łuszczycę można pomylić z grzybicą?

Tak, zwłaszcza na skórze głowy i paznokciach. Łuszczyca daje jednak grube, srebrzyste łuski na dobrze odgraniczonych blaszkach, ulokowane na łokciach i kolanach, a grzybica ma tendencję do obrączkowatego brzegu. Przy wątpliwościach lekarz może zlecić badanie mikologiczne zeskrobin skóry.

Czy można samemu leczyć swędzącą wysypkę maścią sterydową?

To ryzykowne, bo jeśli przyczyną jest grzybica, steryd ją zamaskuje i rozszerzy. Dopóki nie wiadomo, co to jest, bezpieczniej zacząć od emolientów i oceny lekarza. Silniejsze sterydy i leki przeciwgrzybicze dobiera się dopiero po ustaleniu rozpoznania.

Do jakiego lekarza iść z przewlekłą zmianą skórną?

Pierwszym wyborem jest dermatolog, który oceni zmianę, a w razie potrzeby pobierze materiał do badania. Przy zmianach na stopach pomocna bywa też wizyta u podologa. Jeśli rozpoznanie już masz, kolejne recepty na leczenie miejscowe często ponowisz przez teleporadę.